Zależność od jednego dostawcy oprogramowania kosztuje też klimat

Wystarczy, że z komputera zniknie program pocztowy, a wiele osób nie wie, jak zacząć pracę. Przy okazji szczytu klimatycznego COP31 w Turcji pojawia się pytanie, ile kosztuje nas uzależnienie od kilku dużych firm technologicznych. Chodzi nie tylko o pieniądze, ale też o środowisko.

Chmura ma swój fizyczny ślad

Chmura brzmi niematerialnie, ale działa dzięki centrom danych, prądowi, systemom chłodzenia i sprzętowi. Międzynarodowa Agencja Energetyczna szacuje, że w 2024 roku centra danych zużyły 415 TWh energii elektrycznej, czyli około 1,5% światowego popytu. Do 2030 roku zużycie może wzrosnąć do 945 TWh, głównie za sprawą sztucznej inteligencji i innych usług cyfrowych.

Dobrze widać to na przykładzie Microsoftu. Według jego raportu zrównoważonego rozwoju za 2026 rok łączne emisje firmy wzrosły w 2025 roku o 25% rok do roku. Złożyła się na to głównie rozbudowa centrów danych oraz zmiana zasad rozliczania certyfikatów energii odnawialnej. Jednocześnie firma inwestuje w czystszą energię i wydajniejszą infrastrukturę. Postęp techniczny może obniżać emisje przypadające na jedno zadanie, ale wzrost skali podnosi całkowite zapotrzebowanie.

Gdy decyzja o oprogramowaniu kończy się rachunkiem za sprzęt

Prezydencja COP31 w październiku przedstawiła dobrowolną „antalyjską deklarację” w sprawie sztucznej inteligencji. Ma ona zachęcać do klimatycznie odpowiedzialnego rozwoju AI i uznaje, że technologia zużywa dużo energii i wody. World Resources Institute pochwalił kierunek, ale ostrzegł, że dobrowolne zobowiązania potrzebują mocniejszych mechanizmów rozliczania. Z kolei Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny zaplanował na 16 listopada wydarzenie poświęcone finansowaniu czystszej infrastruktury cyfrowej, pomiarom emisji oraz trwałej, naprawialnej elektronice.

Zielony prąd to nie wszystko. Liczy się też to, co firmy kupują, jak długo tego używają i kto płaci za skutki dla środowiska. Weźmy komputer, który działa, ale nie obsłuży nowszego systemu. Zwykłe wsparcie dla Windowsa 10 zakończyło się w październiku 2025 roku, choć Microsoft oferuje rozszerzone aktualizacje bezpieczeństwa dla kwalifikujących się urządzeń konsumenckich do października 2027 roku. Nie każdy starszy komputer staje się przez to bezużyteczny, ale brak wsparcia i problemy ze zgodnością mogą skłaniać organizacje do wymiany sprawnego sprzętu.

Produkcja urządzeń pochłania energię i surowce, a potem powstają odpady elektroniczne. Według raportu ONZ w 2022 roku na świecie wytworzono 62 mln ton e-odpadów, z czego tylko 22,3% udokumentowano jako formalnie zebrane i poddane recyklingowi. Dane dotyczą całej elektroniki, a nie wyłącznie sprzętu związanego z Microsoftem. Pokazują jednak, dlaczego wydłużanie życia urządzeń powinno być częścią polityki klimatycznej.

Koszty, których nie widać na fakturze

Abonament za oprogramowanie ma konkretną cenę. Trudniej policzyć szkolenia pracowników, migrację plików, wymianę sprzętu, utrzymywanie równoległych systemów i ewentualną zmianę dostawcy. Ekonomiści nazywają to kosztami zmiany dostawcy. Potrafią one uwięzić organizację u obecnego usługodawcy, nawet gdy pojawią się tańsze rozwiązania.

W marcu 2026 roku brytyjski urząd ochrony konkurencji (CMA) zapowiedział badanie ekosystemu oprogramowania biznesowego Microsoftu. Poinformował też, że więksi dostawcy chmury, w tym Microsoft Azure i Amazon Web Services, obniżają opłaty za transfer danych i poprawiają interoperacyjność, co ułatwia przenoszenie się między usługodawcami. Klient, który nie może łatwo zmienić dostawcy, może mieć też trudność z wyborem usług o niższych emisjach. To możliwy skutek uzależnienia, a nie dowód, że użytkownicy Microsoftu emitują więcej.

ONZ szacuje ponadto, że globalne odpady elektroniczne wiązały się w 2022 roku z około 78 mld dolarów kosztów zewnętrznych, takich jak zanieczyszczenie czy skutki klimatyczne. W cenie licencji nie ma ich wcale.

Co to oznacza w praktyce

Źródłem jest analiza zachodnia, a postępowanie CMA dotyczy Wielkiej Brytanii, więc nie przekłada się wprost na polskie firmy. Zasada jest jednak uniwersalna. Koniec wsparcia dla Windowsa 10 dotyczy też użytkowników w Polsce, a e-odpady to problem globalny. W artykule nie ma danych o Polsce ani o przepisach UE, więc nie wiadomo, jak wygląda tu skala zjawiska.

Autor wskazuje na możliwe alternatywy, takie jak Thunderbird czy LibreOffice, ale przyznaje, że migracja kosztuje, a konkurent nie musi być bardziej ekologiczny. Za lepszy cel uznaje swobodę wyboru:

• przenośność danych,
• otwarte formaty dokumentów,
• naprawialne urządzenia,
• przejrzyste raportowanie środowiskowe,
• umowy, które nie karzą za zmianę dostawcy.

Przy zakupach warto więc porównywać koszty w całym okresie użytkowania, żywotność sprzętu i wiarygodne dane o emisjach, a nie tylko najbliższą roczną fakturę.

Źródło: The Conversation – „Could you survive without Microsoft? Inside the costs of digital dependence”